Cyber Cell Initiative

सायबर सुरक्षितता टिप्स

डिजिटल जगात स्वतःचे संरक्षण करा

सायबर स्पेस वापरण्यासाठी सुरक्षा टिप्स

इंटरनेट आपल्या दैनंदिन जीवनाचा एक अविभाज्य भाग बनले आहे आणि त्याच्या फायद्यांसह काही सुरक्षा धोके देखील येतात. सायबर सुरक्षा म्हणजे तंत्रज्ञानाचा सुरक्षित आणि जबाबदार वापर. तुमची माहिती सुरक्षित ठेवण्यासाठी, खालील सुरक्षा टिप्सचे पालन करा:

महत्त्वाचे सायबर सुरक्षा स्त्रोत

सायबर क्राईम विभागाकडून अधिकृत मार्गदर्शिका आणि हँडबुक्स डाउनलोड करा

काय करावे (DO'S)

तुमचे डिजिटल अस्तित्व सुरक्षित ठेवण्यासाठी सर्वोत्तम उपाय

मजबूत पासवर्ड निवडा.

अक्षरे, अंक आणि चिन्हांचे मिश्रण असलेला पासवर्ड निवडा. तुमचे नाव किंवा वाढदिवस यांसारखे सहज अंदाज लावता येणारे शब्द वापरणे टाळा.

तुमचे पासवर्ड खाजगी ठेवा.

तुमचे पासवर्ड कोणाशीही शेअर करू नका, अगदी मित्र किंवा वर्गमित्रांसोबतही नाही.

क्लिक करण्यापूर्वी विचार करा.

ईमेल, मेसेज किंवा सोशल मीडिया पोस्टमधील लिंक्सवर, विशेषतः अनोळखी पाठवणाऱ्यांकडून आलेल्या लिंक्सवर क्लिक करताना काळजी घ्या. ते तुमची माहिती चोरण्याचा किंवा तुमच्या डिव्हाइसला संक्रमित करण्याचा प्रयत्न असू शकतात.

तुमची उपकरणे अपडेट ठेवा.

धोक्यांपासून संरक्षण करण्यासाठी तुमची ऑपरेटिंग सिस्टम, ब्राउझर आणि सुरक्षा सॉफ्टवेअर नियमितपणे अपडेट करा.

लॉग आउट करा.

सार्वजनिक किंवा शेअर केलेले कॉम्प्युटर वापरणे संपल्यानंतर नेहमी तुमच्या खात्यांमधून लॉग आउट करा.

तुम्ही काय शेअर करता याबद्दल काळजी घ्या.

वैयक्तिक माहिती, फोटो किंवा व्हिडिओ ऑनलाइन पोस्ट करण्यापूर्वी दोनदा विचार करा. एकदा एखादी गोष्ट इंटरनेटवर गेली की ती काढून टाकणे कठीण होऊ शकते.

सायबर बुलिंगची तक्रार करा.

तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाला ऑनलाइन त्रास दिला जात असल्यास (बुलिंग), विश्वासू प्रौढ व्यक्ती, शिक्षक किंवा पालकांना सांगा.

प्रायव्हसी सेटिंग्ज तपासा.

तुमची माहिती कोण पाहू शकते हे नियंत्रित करण्यासाठी तुमच्या सोशल मीडिया खात्यांवरील आणि ॲप्सवरील प्रायव्हसी सेटिंग्जचे नियमितपणे पुनरावलोकन करा आणि त्यात आवश्यक बदल करा.

माहितीची पडताळणी करा.

तुम्ही ऑनलाइन वाचत असलेली प्रत्येक गोष्ट खरी नसते. माहिती शेअर करण्यापूर्वी विश्वासार्ह स्त्रोतांकडून त्याची पडताळणी करा.

काय करू नये (DONT'S)

अशी कृत्ये आणि वर्तन जे तुम्ही काटेकोरपणे टाळले पाहिजे

वैयक्तिक माहिती शेअर करू नका.

ऑनलाइन अनोळखी व्यक्तींशी तुमचा पत्ता, फोन नंबर, शाळा किंवा पालकांच्या कामाचा तपशील यासारखी संवेदनशील माहिती कधीही शेअर करू नका.

ऑनलाइन अनोळखी व्यक्तींना प्रत्यक्ष भेटू नका.

पालकांच्या किंवा पालकांच्या परवानगीशिवाय आणि उपस्थितीशिवाय केवळ ऑनलाइन ओळखत असलेल्या व्यक्तीला भेटण्यास कधीही संमती देऊ नका.

अनोळखी स्त्रोतांकडून आलेले अटॅचमेंट्स उघडू नका.

त्यामध्ये मालवेअर असू शकते जे तुमच्या उपकरणाला नुकसान पोहोचवू शकते.

इतरांनी पाहू नये असे तुम्हाला वाटत असलेले काहीही पोस्ट करू नका.

एकदा पोस्ट केल्यानंतर ते कायमचे तिथे राहते.

अविश्वासू वेबसाइट्सवरून सॉफ्टवेअर डाउनलोड करू नका.

केवळ अधिकृत किंवा विश्वासार्ह साइट्सवरूनच डाउनलोड करा.

स्पॅम किंवा संशयास्पद मेसेजला उत्तर देऊ नका.

ते थेट डिलीट करा.

संवेदनशील व्यवहारांसाठी सार्वजनिक वाय-फाय वापरू नका.

सार्वजनिक नेटवर्कवर बँक खाती तपासणे किंवा पासवर्ड प्रविष्ट करणे टाळा.

तुम्ही पाहत असलेल्या प्रत्येक गोष्टीवर विश्वास ठेवू नका.

खूपच फायदेशीर वाटणाऱ्या ऑफर्सबद्दल सावध रहा.

प्रायव्हसी इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करू नका.

ब्राउझर आणि ऑपरेटिंग सिस्टमकडून मिळणाऱ्या सुरक्षा इशाऱ्यांकडे लक्ष द्या.

सर्व खात्यांसाठी एकच पासवर्ड वापरू नका.

जर एखादे खाते हॅक झाले, तर तुमची इतर सर्व खातीही धोक्यात येऊ शकतात.

पॉप-अप जाहिरातींवर क्लिक करू नका.

पॉप-अप्स फसव्या साइट्सवर नेऊ शकतात किंवा मालवेअर डाउनलोड करू शकतात.

तुमचे लोकेशन शेअर करू नका.

गरज नसताना ॲप्सवरील लोकेशन सर्व्हिसेस बंद ठेवा.

सायबर छळ करणाऱ्यांना उत्तर देऊ नका.

त्यांना ब्लॉक करा आणि पालक किंवा प्रशासकांकडे तक्रार करा.

सार्वजनिक ठिकाणी उपकरणे असुरक्षित सोडू नका.

डिव्हाइसवरून बाजूला जाताना ते नेहमी लॉक करा.

सहज समजतील असे सुरक्षा प्रश्न वापरू नका.

सोशल मीडियावरून सहज शोधता येणारी उत्तरे देणे टाळा.

अनोळखी व्यक्तींच्या ऑनलाइन फ्रेंड रिक्वेस्टवर विश्वास ठेवू नका.

ते सांगत आहेत तीच व्यक्ती असतील असे नाही.

सार्वजनिक/शेअर केलेल्या कॉम्प्युटरवर पासवर्ड सेव्ह करू नका.

पासवर्ड लक्षात ठेवण्यास विचारल्यास नेहमी 'नाही' निवडा.

संवेदनशील फोटो किंवा व्हिडिओ शेअर करू नका.

एकदा पाठवल्यास, ते कुठे शेअर केले जातील यावर तुमचे नियंत्रण राहत नाही.

वेबसाइट्सवरील सुरक्षा इशारे बायपास करू नका.

तुमच्या सुरक्षेसाठी SSL आणि सुरक्षा इशारे अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

ओटीपी (One Time Password) शेअर करू नका.

तुमचा ओटीपी कधीही कोणाशीही शेअर करू नका.

अनोळखी स्त्रोतांकडून आलेले क्यूआर कोड स्कॅन करू नका.

अनोळखी क्यूआर कोड स्कॅन केल्याने तुमच्या खात्याचा अनधिकृत वापर किंवा पेमेंट होऊ शकते.

सोशल मीडियावरील विनंत्यांवरून पैसे ट्रान्सफर करू नका.

पैसे मागणाऱ्या व्यक्तीची ओळख पडताळून पहा, जरी तो तुमचा मित्र असला तरीही.

स्क्रीन शेअरिंग ॲप्स डाउनलोड करू नका.

अनोळखी व्यक्तींच्या सांगण्यावरून AnyDesk, TeamViewer सारखे स्क्रीन शेअरिंग ॲप्स डाउनलोड करू नका.

सायबर सुरक्षा मार्गदर्शक तत्वे

सायबर गुन्ह्याची तक्रार कशी करावी?

1

तुम्ही सायबर गुन्ह्याचे बळी ठरल्यास, त्वरित स्थानिक पोलीस ठाण्यात किंवा राष्ट्रीय सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.

2

स्क्रीनशॉट, चॅट लॉग, ईमेल, व्यवहाराच्या पावत्या यांसारखे सर्व पुरावे सुरक्षित ठेवा.

3

गुन्हेगाराशी झालेला कोणताही संवाद किंवा मेसेज डिलीट करू नका.

4

आर्थिक फसवणूक झाल्यास कार्ड किंवा खाती ब्लॉक करण्यासाठी तुमच्या बँकेला त्वरित कळवा.

5

तुम्ही पोर्टलवर निनावीपणे (अनामिकपणे) सायबर गुन्ह्याची तक्रार देखील नोंदवू शकता.

6

राष्ट्रीय सायबर क्राईम हेल्पलाइन क्रमांक: १९३० (टोल फ्री).

ऑनलाइन सुरक्षित रहा!

सायबर सुरक्षा ही सामायिक जबाबदारी आहे. सतर्क राहून आणि या सुरक्षा टिप्सचे पालन करून, तुम्ही स्वतःचे आणि तुमच्या कुटुंबाचे सायबर धोक्यांपासून संरक्षण करू शकता.

लक्षात ठेवा: जागरूकता हीच तुमची संरक्षणाची पहिली ओळ आहे.

राष्ट्रीय सायबर क्राईम हेल्पलाइन क्रमांक: १९३० (टोल फ्री).